Једна од главних одлика српског православља за коју не зна остали хришћански свет јесте крсна слава. Где је слава - ту је и Србин, каже стара народна пословица, а ми додајемо - и добра домаћица. Правило је да се за славу и остале празнике спрема оно што се и иначе спрема, само богатије и боље него обичним данима. Обавезна су само она јела и пића која су саставни део славског ритуала и која имају посебно ритуално значење (славски колач, жито, вино).
Славски колач представља жртву благодарности Богу за спасење кроз Господа Исуса Христа, а крстообразно пресецање славског колача представља Христово страдање за нас. Преливање вином пресеченог колача значи да смо Христовом крвљу очишћени од грехова својих.
Иако данас неке домаћице купују готове славске колаче као и друге посластице које су за ту прилику потребне, мешење славског колача у кући ипак је незаменљива радост и успомена за децу која у тој кући расту и која ће, гледајући своју мајку како меси колач, пренети то у своју кућу.
Славски колач обично се меси дан пре славе. Пошто се домаћица окупа и обуче у чисто, прекрсти се и у себи очита Оченаш, па тек онда почне са мешењем.
Уколико крсна слава пада у мрсан дан, славски колач може се месити с млеком, јајима и путером. Најпре се замеси квасац. Ако је квасац пивски, замесите га рано ујутру тако што ћете у један мањи лонац издробити 30 грама пивског квасца, налити га млаким млеком, разбити грудвице, додати мало соли и толико брашна да се може направити ретко тесто. Шерпу с квасцем ставите на топло место, али је никако не излажите сувише великој топлоти, јер би у том случају квасац могао да прокисне, а тесто постане црвено.
Док квасац кисне, просејте 1,5 kg брашна, ставите га у суд за мешење (овај суд, по могућству, употребљавајте само за мешење славског колача) и крај шпорета добро загрејте. У други суд ставите 4 жуманца, 4 кашике шећера, комадић путера, ускисли квасац, па све заједно добро измешајте. Настружите кору лимуна, постепено додајте загрејано брашно, наставите с мешењем теста доливајући млако млеко и неколико капи освећене водице (коју је свештеник за славу осветио) док се тесто не замеси. Када тесто у суду почне да се одваја и када по њему почну да искачу клобуци и пликови, добро је и довољно умешено. Да би тесто било још боље, за време мешења можете додавати и по мало растопљеног путера. Тесто покријте чистом крпом и оставите га да стоји на топлом месту да би нарасло. Када тесто напуни суд, значи да је готово. Изручите га на даску за мешење и правите колач.
Колач може бити округао, у облику хлеба или у облику калупа у ком се меси, али важно је да се прекрсти и опточи венцем од уплетених плетеница које ће се нарезати малим маказама. Најпре се преко целог колача ставља крст (од два ваљкаста комада теста стављена унакрст).
Затим се колач уоквири плетеницом, преко које се прави венчић. Венчић се обично прави тако што се комад теста изваља, а затим исецка на мање ваљкасте комадиће. Сваки такав комадић се по дужини двапут засече (тако да добије три крака). Ови комадићи се слажу преко плетенице, и то тако да сваки следећи мало преклопи претходни, док се не уоквири цео колач и на тај начин добије венац око крста. И венчић и крст се још засецкају маказама да би колач што лепше изгледао.
Сада се на средиште крста ставља поскурица - као танак хлепчић кружног облика. Она се такође ставља и преко венчића, а на завршецима сваког од четири крака крста (укупно пет поскурица).
Украси колача не могу се правити од киселог теста, него се за ту сврху користи посно тесто, без јаја и млека, и од њега се праве украси. Ове украсе не треба премазивати јајетом, већ их треба оставити беле. Ти украси представљају жеље укућана: птице (голубови) представљају здравље и весеље (очи птица праве се обично од кима или бибера, тј. ким/бибер се забоде у тесто на месту где су очи птице), грозд означава жељу да род добро роди, цвеће (ружице) означава лепоту, чистоту, благи мирис душе и жељу да деца одрастају лепа и чиста као ружице, буренце - жељу да у кући свега има; ту је и чашица, затим књига итд. Ови украси стављају се у поља између кракова крста и довољно је да се у сваком од четири поља налази по један украс.
Најважнији украс славског колача је печат четвртастог облика са крстом у средини међу чијим је крацима натпис IС ХС NI KА (овај натпис на грчком значи Исус Христос побеђује). За утискивање овога знака постоји нарочити дрвени печат (обично се наслеђује с колена на колено и свака домаћица треба да га има, као и поскурицу). Посно тесто се растањи и у њега се утисне овај печат који се претходно замочи у брашно. Тај знак се ножем исече по ивици од осталог комада теста и ставља се на сваку поскурицу.
У средину колача треба забости гранчицу освећеног босиљка. Цео колач треба премазати размућеним жуманцетом, а украсе оставити беле. Умешен и украшен колач затим треба ставити у рерну и пажљиво пећи. Чим се колач извади из рерне, пажљиво га одозго премазати млаком водом у којој је претходно растворено мало шећера (да би спољна површина колача била сјајна) и затим изручити на чист тањир.
Славски колач може бити и постан ако крсна слава пада у посне дане. Меси се на исти начин као и мрсни, само без млека, јаја и путера.
Сродни чланци